Van Trier

Vanheeswijck: Tolerantie en actief Pluralisme
  • Date
    7 november 2012
  • Social:
    Facebook
Close

Tolerantie en actief pluralisme

‘Actief pluralism’ is een term die in de afgelopen jaren een vaste plek heeft gekregen in Belgische beleidsdocumenten. Bedoeld als tegenstelling tot voorheen gangbare opvatting over tolerantie als ‘leven en laten leven’ met en een vrij hoog ‘nimby’-gehalte (not in my backyard). Verzuiling van een samenleving of een levensbeschouwelijk ‘neutrale’ staat mogen niet meer verwisseld worden met tolerantie. Immigranten laten zich niet zonder meer spoorloos assimileren. Uit dat inzicht werd de ‘oude’ vorm van pluralisme tot een ‘passieve’ omgedoopt om daartegenover een actieve vorm van pluralisme te kunnen zetten. Vanheeswijck stelt vast dat met het toenemende gebruik, ‘actief pluralisme’ in een containerbegrip veranderd is en niemand weet wat er eigenlijk mee bedoeld wordt.

Om dit tegen te gaan heeft de Universiteit van Antwerpen het Centrum Pieter Gilles in opgericht. Dit centrum, genoemd naar de humanist uit Antwerpen die persoonlijke banden onderhield met filosofen als Erasmus en More, heeft als doel het begrip ‘actief pluralisme’ inhoudelijk uit te diepen. Dit boek van Vanheeswijck is ontstaan uit een traktaat voor het Centrum Pieter Gilles. Het gaat de historisch filosofische oorsprong van een actief pluralistische houding na. In zijn boek kritiseert Vanheeswijck de gangbare opvatting die de oorsprong van de moderne westerse tijd in de 17e eeuw dateert. Hij noemt deze de tweede renaissance, de rationele en wetenschappelijke moderne. Zij is de basis voor het passieve pluralisme. In navolging van Burckhardt, Kundera en Toulmin situeert hij een eeuw daarvoor een eerste, literaire en humanistische renaissance. Het is de tijd waarin Erasmus’ “Lof der Zotheid” en Thomas More’s “Utopia” zijn ontstaan. Deze humanisten leerden zich in Antwerpen, door toedoen van Pieter Gilles, kennen. Onder deze filosofen werd een open discussie over geloofszaken gepropageerd. Er volgden in Europa vele religieus gemotiveerde oorlogen wat, eenmaal moegestreden, tot een verkaveling tussen protestante en katholieke heersers leidde. Blijkbaar, zo Vanheeswijck, was destijds de tijd nog niet rijp voor een open en inhoudelijke discussie over religieuze en zingevingvragen. Religie werd verbannen uit het publieke en politieke domein omwille van de lieve vrede: een passief pluralisme was het gevolg.

Maar de tijden zijn veranderd. Diep geworteld is inmiddels het besef dat men een ander niet meer doodt omwille van zijn geloofsovertuiging. Eerder zien wij tegenwoordig het negatieve gevolg van de passieve tolerantie. Discussies over morele opvattingen en waarden werden uit het publieke en politieke debat geweerd. Passief pluralisme heeft ofwel geleidt tot een verzuilde samenleving of een bedrieglijk ‘neutrale’ staat. Maar het is voor een samenleving, waarin pluraliteit een hoog gewaardeerd goed is en een conditio sine qua non voor een democratie, noodzakelijk dat men met elkaar in gesprek komt over fundamentele waarden en overtuigingen. Hiervoor kan, zo Vanheeswijck, inspiratie geput worden uit de ‘eerste renaissance’ van humanisten als Erasmus en More. Hun erfenis, die lange tijd afgewezen werd, vormt nu de basis van een actief pluralisme.

Het Centrum Pieter Gilles heeft deze uitgave mogelijk gemaakt. Het eerste deel is dan ook geheel aan de persoon Pieter Gilles gewijd. In de volgende delen beschrijft Vanheeswijck de historische filosofische ontwikkeling die ertoe gevoerd heeft dat het humanistische erfgoed afgewezen werd ten faveure van een passieve tolerante houding ten opzichte van andersdenkenden. In de laatste delen worden de noodzaak en de kansen van een actief pluralistische houding beargumenteerd. Aan het einde van zijn betoog neemt de institutie universiteit een bijzonder plekje in. Vanheeswijck kaart de bijzondere rol en taak van universiteiten in een actief pluralistische en tolerante samenleving aan.

Vanheeswijck is zowel in Leuven als in Antwerpen hoogleraar Wijsbegeerte. “Tolerantie en actief pluralisme” vormt inhoudelijk een voortzetting op eerdere publicaties waarin hij voor hernieuwde aandacht voor het 16e eeuwse humanisme pleit. Vanheeswijck past, in zijn keuze van bewoording, goed in het clichébeeld dat multiculti-critici van softe wereldvreemde intellectuelen hebben. Vanuit een filosofisch oogpunt schrijft Vanheeswijck over actuele sociale vraagstukken. Voor wie echter bereid is verder dan dit clichébeeld te kijken, zal ontdekken dat het pluralisme wat Vanheeswijck schildert, allerminst ‘soft’ is. Juist daarin ligt het onderscheid tussen actief en passief pluralisme. Actief pluralisme betekent; zich op eigen waarden bezinnen, onbevooroordeeld de confrontatie met anderen aan durven gaan en, in een allerminst vrijblijvende uiteenzetting, democratisch tot gemeenschappelijke omgangsvormen komen.

  • Reviewed by:
    Helmer van der Heide
  • Author:
    Guido Vanheeswijck
  • ISBN:
    9789028949102
  • Pages:
    112
  • Price:
    € 13,95
  • Published:
    2008
  • Publisher:
    Pelckmans/Klement
  • Posted in:
    Book review

Articles

The Anthropocene: A new era in the history of Planet Earth in which the human species is a main driver of global environmental change. Planetary Boundaries: Thresholds in […]

Continue reading →

View all

Articles

The United Nations Conference on Sustainable Development (Rio+20), could have brought us closer to a strengthened earth system governance. Closer towards a global, effective architecture for governance of […]

Continue reading →

View all

Articles

Ontwikkelingen in het onderwijs onder Khomeini, Khatami en Ahmadinejad in de Islamitische Republiek Iran. Onderwerp Onderwijsbeleid en de dynamiek onder de jeugdige bevolking in het onderwijsveld in Iran […]

Continue reading →

View all

Book review

Lux Voor schrijft een boek. Een “Handleiding voor de toekomst”, voor Nederland en ook voor Europa. Maar wie, of wat is Lux Voor? Geen politieke partij, geen vereniging […]

Continue reading →

View all

Book review

Baruch, of ook wel Benedict, de Spinoza, zoon van joods-Portugese immigranten, was lensenslijper en leefde aan het eind van de 17e eeuw in de Nederlanden. Maar bovenal was […]

Continue reading →

View all

Book review

“Et tu, Brutus?!” Wie kent ze niet, de legendarische laatste woorden van Julius Caesar? Of hij ze werkelijk gesproken heeft en over de toedracht in de dagen rond […]

Continue reading →

View all

Book review

‘Actief pluralism’ is een term die in de afgelopen jaren een vaste plek heeft gekregen in Belgische beleidsdocumenten. Bedoeld als tegenstelling tot voorheen gangbare opvatting over tolerantie als […]

Continue reading →

View all

Book review

Van het politieke wel en wee worden dagelijks vele spotprenten gemaakt, waarvan Koos van Weringh een fervent verzamelaar is. Inmiddels heeft hij dan ook meerdere verzamelingen van spotprenten […]

Continue reading →

View all

Book review

Waarheen leidt ons het begrip dat wij hebben van de werkelijkheid en de wereld om ons? De wiskundige, filosoof en theoloog J.J.W. Berghuys stelt vast dat wij met […]

Continue reading →

View all

Book review

Het twistgesprek, gepubliceerd in “Woher eine Ethik nehmen?”, vond al in 1974 als briefwisseling plaats tussen Mächler en Marti en verscheen voor het eerst in de Basler National […]

Continue reading →

View all

Book review

Tegenwoordig lijkt de toekomst van de Europese Unie synoniem te staan met heikele zaken als het ´Nee´ van Frankrijk en Nederland tegen de grondwet en de controverse omtrent […]

Continue reading →

View all

Projects

Tanzperformance: Gesetzeskraft – En force de loi Veranstalter: 48 Stunden Neukölln Festival (http://www.48-stunden-neukoelln.de/2013/) Zeit: Samstag 15.6.13, Einlass ab 20:00 bis Dunkelheit Ort: Friedhofskapelle, Lilienthalstraße 7 Produktion: Little strategies […]

Continue reading →

View all

Projects

Berlin based Finnish Photographer Janne Tervonen is working and living in Berlin since 2008. Documenting Berlin metropolitan obscure and hidden corners, seen from is very individual angle. Absolutely […]

Continue reading →

View all