Van Trier

Krop: Draagbare Spinoza
  • Date
    7 november 2012
  • Social:
    Facebook
Close

De draagbare Spinoza

Baruch, of ook wel Benedict, de Spinoza, zoon van joods-Portugese immigranten, was lensenslijper en leefde aan het eind van de 17e eeuw in de Nederlanden. Maar bovenal was hij een rationalist. Een professoraat heeft hij altijd dankend afgewezen, toch behoort hij tot de belangrijkste moderne filosofen en grondleggers van de 18e eeuwse verlichting (Hegel: “ofwel je bent een ‘Spinozist’ of in het geheel geen filosoof”). Met zijn moderne bijbelkritiek landden al zijn geschriften dan ook op de rooms-katholieke lijst van verboden boeken. Na zijn dood gaven zijn vrienden in 1677 een ‘Opera Posthuma’ van zijn werk uit, ingeleid door Jarig Jelles, Amsterdams koopman uit Spinoza’s vriendenkring.

Ook in de huidige tijd het werk van Spinoza onverminderd actueel is. Hij was voor zijn tijd een niet konforme en daarmee voor de geldende orde gevaarlijke dwarsdenker. Maar vooral waren zijn gedachten over de menselijke ethiek, de (politieke) samenleving en de verhouding van de mens tot de wereld ook voor huidige begrippen verrassend modern. Individualistisch, rationalistisch, maar ook een sterk humanistisch en liberaal demokratisch is zijn filosofie. De Nederlandse Republiek, de toevluchtshaven voor veel denkers in die tijd, gaf hem de nodige vrijheid van meningsuiting. Niet alleen een Latijnse tekst uit de 17e eeuw, maar ook veel oudere vertalingen zijn voor de meeste mensen ontoegankelijk.

Henri Krop en Wiep van Bunge hebben daarom een groot deel van het ‘Opera Posthuma’ opnieuw in een moderne vertaling uitgegeven. Zij zijn beide aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam verbonden. Krop, docent aan de faculteit voor geschiedenis en kunst, heeft meerdere publicaties over denkers uit de Lage Landen op zijn naam staan. Behalve professor Filosofiegeschiedenis en hoofd van de faculteit Filosofie, is Van Bunge ook voorzitter van de vereniging Het Spinozahuis.

Na een inleiding van Krop en Van Bunge zijn nog dertien brieven uit de correspondentie van Spinoza met vrienden opgenomen. De inleiding en de brieven helpen de lezer een een heel menselijke en bijna triviale beeld van de persoon Baruch de Spinoza te krijgen. Hij was een bescheiden en teruggetrokken lenzenslijper. Uit zijn briefen is te lezen dat hij hartelijk bedankte voor de eer professor theologie in Heidelberg te worden, uit angst dat zijn ideeën te veel aandacht zouden krijgen en hij ze daarom niet meer vrij zou kunnen verwoorden. Uit een andere brief, aan ene Hugo Boxel die hem vroeg naar het bestaan van geestverschijningen (spoken), blijkt ook dat hij zich niet te beroerd achtte ook ideeën die hij zelf voor onzinnig hield serieus te beantwoorden.

‘De draagbare Spinoza’ omvat daarnaast bijna de complete ‘Opera Posthuma’ en daarmee Spinoza’s belangrijkste werken, inclusief de inleiding van Jarig Jelles. Dit zijn de ‘Verhandelingen over de verbetering van het verstand’ (Tractatus de Intellectus Emendatione, 1660), ‘Metafysische gedachten’ (Cogitata Metaphysica, 1663), ‘Ethica’ (Ethica Ordine Geometrico Demonstrata, 1677) en de Theologisch-politieke verhandeling (Tractatus Theologico-Politicus, 1670). Slechts hier en daar zijn hoofdstukken of artikelen weggelaten. Deze texten zijn, ondanks de goede moderne vertaling, zonder een gedegen eigen filosofische bagage, niet zo ‘draagbaar’ als de titel laat hopen. Schrijf- en argumentatiestijl, maar ook de behandelde filosofische probleemstellingen zijn niet zonder meer toegankelijk. Voor wie een goede portie interesse en nieuwsgierigheid meebrengt en bereid is tot (zelf-)reflextie, geeft Spinoza veel te bieden. Daarbij zijn de latere werken, de theologisch-politieke verhandeling en ‘Ethica’ het meest concreet en verteerbaar.

De eerste twee delen hebben als thema de mens en zijn verhouding tot god. Naar de tegenwoordig algemeen heersende atheistische opvattingen zal zijn verhandeling vaak wat achterhaald en pedant klinken. Maar voor wie het zwaar bezette woord ‘god’ los kan zien van kerkelijke en theocratische definities, zal zien dat Spinoza daarmee een holistisch, niet-dualistisch wereldbeeld schept, dat aan geen religieuze konventies gebonden is en aanzet tot de eigen ontwikkeling van een op ratio gebaseerde individuele ethiek. En daarmee is Spinoza onverminderd actueel. Ondanks zijn appèl aan het individu biedt het zich aan Spinoza’s teksten in discussie met andere te (be)studeren. Gesprekken en discussies, als onderdeel van een studie aan universiteit of in een zelfgeorganiseerde leesgroep, kunnen wezenlijk helpen Spinoza’s filosofie toegankelijker te maken.

  • Reviewed by:
    Helmer van der Heide
  • Author:
    red. Henri Krop en Wiep van Bunge, Baruch de Spinoza
  • ISBN:
    9789035133006
  • Pages:
    268
  • Price:
    € 15,00
  • Published:
    2008
  • Publisher:
    Uitgeverij Bert Bakker
  • Posted in:
    Book review

Articles

The Anthropocene: A new era in the history of Planet Earth in which the human species is a main driver of global environmental change. Planetary Boundaries: Thresholds in […]

Continue reading →

View all

Articles

The United Nations Conference on Sustainable Development (Rio+20), could have brought us closer to a strengthened earth system governance. Closer towards a global, effective architecture for governance of […]

Continue reading →

View all

Articles

Ontwikkelingen in het onderwijs onder Khomeini, Khatami en Ahmadinejad in de Islamitische Republiek Iran. Onderwerp Onderwijsbeleid en de dynamiek onder de jeugdige bevolking in het onderwijsveld in Iran […]

Continue reading →

View all

Book review

Lux Voor schrijft een boek. Een “Handleiding voor de toekomst”, voor Nederland en ook voor Europa. Maar wie, of wat is Lux Voor? Geen politieke partij, geen vereniging […]

Continue reading →

View all

Book review

Baruch, of ook wel Benedict, de Spinoza, zoon van joods-Portugese immigranten, was lensenslijper en leefde aan het eind van de 17e eeuw in de Nederlanden. Maar bovenal was […]

Continue reading →

View all

Book review

“Et tu, Brutus?!” Wie kent ze niet, de legendarische laatste woorden van Julius Caesar? Of hij ze werkelijk gesproken heeft en over de toedracht in de dagen rond […]

Continue reading →

View all

Book review

‘Actief pluralism’ is een term die in de afgelopen jaren een vaste plek heeft gekregen in Belgische beleidsdocumenten. Bedoeld als tegenstelling tot voorheen gangbare opvatting over tolerantie als […]

Continue reading →

View all

Book review

Van het politieke wel en wee worden dagelijks vele spotprenten gemaakt, waarvan Koos van Weringh een fervent verzamelaar is. Inmiddels heeft hij dan ook meerdere verzamelingen van spotprenten […]

Continue reading →

View all

Book review

Waarheen leidt ons het begrip dat wij hebben van de werkelijkheid en de wereld om ons? De wiskundige, filosoof en theoloog J.J.W. Berghuys stelt vast dat wij met […]

Continue reading →

View all

Book review

Het twistgesprek, gepubliceerd in “Woher eine Ethik nehmen?”, vond al in 1974 als briefwisseling plaats tussen Mächler en Marti en verscheen voor het eerst in de Basler National […]

Continue reading →

View all

Book review

Tegenwoordig lijkt de toekomst van de Europese Unie synoniem te staan met heikele zaken als het ´Nee´ van Frankrijk en Nederland tegen de grondwet en de controverse omtrent […]

Continue reading →

View all

Projects

Tanzperformance: Gesetzeskraft – En force de loi Veranstalter: 48 Stunden Neukölln Festival (http://www.48-stunden-neukoelln.de/2013/) Zeit: Samstag 15.6.13, Einlass ab 20:00 bis Dunkelheit Ort: Friedhofskapelle, Lilienthalstraße 7 Produktion: Little strategies […]

Continue reading →

View all

Projects

Berlin based Finnish Photographer Janne Tervonen is working and living in Berlin since 2008. Documenting Berlin metropolitan obscure and hidden corners, seen from is very individual angle. Absolutely […]

Continue reading →

View all