Dapper hart gezocht. Notities van een gevluchte Iraakse Koerd
Ibrahim SelmanReview by Helmer van der Heide
Ibrahim Selman is een Iraakse koerd die in 1981 vanuit Irak naar Nederland gevlucht is. Hij is een radio-, film- en theatermaker en heeft meerdere poëziebundels, romans en de film “De zwijgende reiziger” op zijn naam staan. Bovendien is hij freelance journalist voor meerdere landelijke kranten, onderhoudt een eigen weblog en is prominent in debatten over vluchtelingen en immigranten.
Zijn laatste publicatie 'Dapper hart gezocht' is een literaire verwerking van een vluchteling. Korte verhalen worden afgewisseld met gedichten. De schetsachtige, niet chronologisch geordende herinneringen zijn notities uit zijn eigen verleden. Het zijn flarden van herinneringen aan zijn jeugd, aan de tijd dat hij als kleine jongen in het dorp van zijn grootouders leefde en daaraan, hoe hij als scholier voor het naar school gaan brood verkocht om geld voor de familie te verdienen, zonder zelf gegeten te kunnen hebben. Hij vertelt van zijn aankomst in Nederland, zijn eerste ontmoetingen met Nederlandse en Irakese Koerden in Nederland en de discussies die binnen die gemeenschap gevoerd worden over de strijd voor en toekomst van een verenigd Koerdistan. Ook vertelt hij over zijn familie, over de mensen die in de strijd tegen Sadam om het leven zijn gekomen en over zijn vlucht door de bergen van Koerdistan. In 1980 is Selman via Koerdistan, Iran en Turkije naar Nederland gevlucht omdat hij toenemend onder druk werd gezet vanwege theater- en radioprogramma’s die onder anderen het geweld tussen de verschillende koerdische bewegingen onderling en het bewind van Sadam kritiseerde.
De verzameling notities geven de indruk dat Selman een schoenendoos opent en daaruit enkele foto's, dagboek-aantekeningen of brieven neemt en deze vervolgens beschrijft. Elke notitie wordt afgewisseld met een gedicht. De gedichten zijn in de loop van de jaren ontstaan en vormen een integraal deel van het boek . Inhoudelijk staan ze echter niet in direct verband met de herinnering die in het voorgaande of volgende hoofdstuk beschreven worden. Zij leggen aan de lezer bloot welke emotionele en psychische druk gepaard gegaan zijn met zijn vlucht uit Irak en staan in die zin los van de autobiografische proza. Uit de gedichten komen sterke gevoelens van falen, zinloosheid, heimwee, melancholie, verwondering, verraad en verlies tot uitdrukking.
Selman heeft zijn herinneringen niet in zijn moedertaal geschreven en vervolgens laten vertalen, maar heeft zelf in het Nederlands geschreven. Door kleine ongerijmdheden in zijn taalgebruik ervaart de lezer zijn worsteling met de taal en met zijn integratie in de Nederlandse samenleving. Het is duidelijk dat het eigen land ontvluchten al moeilijk is maar dat niemand voor zichzelf kan vluchten. Selman gaat deze dubbele strijd literair te lijf. Hij toont zijn bereidheid tot strijd voor een onafhankelijk Koerdistan. Een strijd waarvoor hij zijn wapens inzet; de pen, het podium en het witte doek. En zo vermengt hij in dit boek zijn zeer persoonlijke ervaringen en gevoelens met politieke ideologie, waarbij objectiviteit niet verwacht moet worden.
Vluchteling-zijn en het daarmee verbonden streven naar een onafhankelijk Koerdistan, maakt de Koerdische identiteit, zou je kunnen concluderen doordat politiek elk aspect in het leven van de Koerdische diaspora in Selmans verhalen doordrenkt. Selman biedt door zijn notities niet alleen een blik in de psychologie van een vluchteling, maar doet ook een politieke oproep om erkenning van de Koerden.
